Obezitenin tedavisinde aþýrý kilolardan kurtulmayý amaçlayan diyet yöntemleri.
Her yaz mevsimin baþlangýcýnda, özellikle hanýmlar zayýflama amacýyla hangi diyet programýnýn en etkili olabileceði konusunda araþtýrmalara, arayýþlara baþlarlar, tabii bu gruba bir de saðlýklý yaþam için hiç bir fedakarlýktan kaçýnmayan beyleri ilave edersek   gazete ve dergiler diyet programlarý önerileri ile dolar taþar, her  yayýn organýnda önemli ölçüde diyetle ile ilgili  bir çok bilim adamýnýn önerileri, kaldý ki bunlarýn   büyük bir çoðunluðu  salata tarifleri þeklindedir, diyet  reçeteleri ile doludur.

Bu konuya, diyet programlarýnýn ne kadar etkili olduklarý, biraz olsun açýklýk getirebilmek için 2009 ýlýnýn Þubat ayýnda  NJM ( The New England Jorunal of Medicine 360;9 February 26,2009) de yayýnlanan  zayýflama rejimleri üzerine  olan bir yazýyý temel alarak  daha doðrusu orijinal bir çalýþmayý temel alarak  yanýna diyet rejimleri üzerine kendi düþüncelerimi de ilave ederek konu ile ilgili  son geliþmeleri burada özetlemeye çalýþtým.

Araþtýrma Dr. Frank Sack ve arkadaþlarý tarafýndan 27 kiþilik bir çalýþma grubu tarafýndan Baþta, Harward Týp Fakültesinde olmak üzere Amerika Birleþik devletlerindeki deðiþik Üniversiteler tarafýndan yürütülerek tamamlanmýþtýr.
Araþtýrmaya her biri 400 kiþiden oluþan iki grup haltýnda toplanan aþýrý kilolu ve obez  800 kiþi  katýlmýþtýr.  Seçilen eriþkinlerin yaþ ortalamasýnýn 50 olmasýna dikkat edilmiþtir ve çalýþma toplam iki yýl sürmüþtür.

Kiþilere günlük kalori alým miktarý hareket etme ve dinlenme düzeyleri  göz önüne alýnarak  günde en az 750 kcal olarak hesaplanan aþaðýda gösterilen dört deðiþik diyet  programý uygulanmýþtýr.

Çalýþmaya baþlanmadan  önce  yapýlan  araþtýrmalar sonucu deðiþik diyet  programlarýnýn, örn. Atkins, Akdeniz diyeti gibi,  incelenmesi sonucu tümüne uygun olabilecek aþaðýdaki program  hazýrlanmýþ, ayrýca  her gruba  en fazla %1 doymuþ yað  en az   20 g. Lifli  yiyecek ilave edilmiþ  herkesin  her 1000 Kcal için  150 mg  veya daha az kolesterol  almasý saðlanmýþtýr.

Diyet programlarýnýn özeti;
Düþük yað-ortalama protein %20 Yað - %15 Protein- %65 Karbonhidrat
Düþük yað-yüksek protein    %20 Yað - %25 Protein  %55 Karbonhidrat
Yüksek yað-ortalama protein %40 Yað - %15 Protein   %45 Karbonhidrat
Yüksek yað- yüksek protein  % 40 Yað  - %25 Protein  %35 Karbonhidrat

Ayrýca her katýlýmcýnýn haftalýk 90 dakika hafif egzersiz yapmalarý saðlanmýþtýr.
Çalýþma 2 yýl sürmüþ; ilk 6 ayda önceleri hafta da bir, sonralarý 4 hafta da 3 hafta, altý aydan sonra ise 4 haftada 2 hafta da bir olma üzere grup tedavileri uygulanmýþ, kiþisel görüþmeler ise tüm iki yýl boyunca sekiz hafta da bir olarak planlanmýþtýr.

Ýlk 6 ayýn sonunda tüm diyet türlerini alan katýlýmcýlar ortalama 6 kg vermiþler. 12 ayýn sonunda ise tekrar kilo kazanmaya baþlamýþlar.

2.yýlýn sonunda  %25 protein ve %15 protein oranýnda protein alan grubun  kilo kaybý her iki grup için  hemen hemen ayný olmuþtur (her iki grupta  yaklaþýk ayrý ayrý 3.0ve 3.6 kg dýr)

Diyetleri %20 yað ile %40 yað içeren grubun kilo kaybý da ayný olmuþtur ( her iki grubunda  3.3  kg) yine diyetleri % 65 ve %35  içerenlerin kilo kaybý hemen hemen  ayný olmuþtur 2.9 ve 3.4  kg  olmuþtur. Araþtýrmayý tamamlayanlarýn % 80’inin kilo kaybý 4 Kg’dýr katýlanlarýn %14-%15 inin kilo kayýplarý baþlangýç kilolarýnýn %10nuna ulaþmýþtýr. Tüm diyetler de doygunluk, açlýk ve diyetlere memnuniyet duygusu hemen hemen  ayný oranlarda  saðlanmýþtýr. Grup toplantýlarýna katýlýmýn kilo kaybý ile baðlantýlý olduðu gözlenmiþtir. (Her oturumda kiþi baþýna kilo kaybý ortalama 0.2 Kg olarak saptanmýþtýr)
Sonuç olarak baþarýlý bir diyet programý öncelikle kalori hesaplanmasýna baðlý olarak düzenlenmelidir.  Temel olarak böyle bir diyet programýnda aþýrý kýsýtlamalar yer almamalý özetle her yiyecek türünden eþit ( Yað, Protein, Karbonhidrat) oranda alýnmalýdýr. Bu tür  beslenme alýþkanlýk haline gelmeli ve bir hayat felsefesi olmalýdýr ayrýca yaþa ve yaþam tarzýna baðlý olarak uygun düzeyde de spor yapýlmalýdýr.

Obezitenin tedavisinde bir süre doktor ve uzman diyetisyenin denetiminde üst düzeyde diyet uygulanmalý ve normal kiloya ulaþýnca normal diyete geçilmelidir.
Programlanmýþ diyet, kalori açýsýndan ayný zamanda diyabet ve kardiyovasküler hastalýklardan da korunmakta oldukça faydalýdýr.

Kýsaca düþük kalorili diyet programlarý alýnan makronutrietlerin türüne baðlý olmaksýzýn kilo kaybedilmesine yardýmcý olmaktadýr

Þunu da her zaman hatýrlanmasý gerekir ki kýsa sürede aþýrý diyet uygulamalarý sonucun da bazen ters reaksiyonlar ortaya çýkmakta ve anoreksiya nevroza gibi dönüþü çok zor  hastalýklara yol açmaktadýr.

Sonuç olarak saðlýklý bir yaþam için her zaman uygun kilo gereklidir buda halk arasýnda dendiði düzgün yiyip içersen adam gibi yaþarsýn deyiminin doðrulunu bir defa daha göstermektedir.

Prof .Dr. Mehmet Ýþbir