Geçen haftaki yazýmýzda bu konuda yazmanýn gereðini birkaç cümle ile belirtmiþ ve dokuz yýl önce Van Tabip Odasý Bölge Baþkaný imzasýyla hazýrladýðýmýz “Saðlýkta Reform” çalýþmasýnýn “Giriþ” bölümünü aktarmýþtýk.

Hedef ve prensipler

I. Sistemi oluþtururken, çaðdaþ dünyanýn da kabul ettiði gibi “merkeziyetçi-devletçi” bir yapýlanmadan uzak olarak, “devletin birey için var olduðu ve mevcut kaynaklarýn öncelikle birey ve toplum için kullanýlmasý gerektiði” anlayýþý güdülmelidir.

2. Saðlýk hizmetlerini yürütürken bir doðma, kutsallýk addedilen herhangi bir ilke, bir ideoloji veya her ne sebeple olursa olsun asla din, dil, ýrk, cinsiyet ya da sosyal statü ayýrýmý yapýlmasýna imkân tanýnmamalýdýr. Zengin-fakir, hür-mahküm, suçlu-­suçsuz herkes her durumda, temel saðlýk hizmetlerinden yararlanabilmelidir. Devlet bunu varlýðýnýn ve meþruiyetinin bir dayanaðý, bir gereði bilmelidir.

3. “Bireysel saðlýk hizmeti taleplerini karþýlamak” üzerine kurulmuþ bir anlayýþ yerine, saðlýklý bir toplum oluþturmayý amaçlayan ve vatandaþlarýn tamamýný kapsayan bir hizmet anlayýþý esas alýnmalýdýr.

4. Herkese temel saðlýk hizmetlerinin verilmesi anlayýþý hükümet politikalarýnýn da fevkinde bir devlet politikasý olarak ele alýnmalý ve sosyal devlet olmanýn gereði olarak kabul edilmelidir.

5. Saðlýða yapýlan yatýrým ve sonuçta oluþacak saðlýklý toplum, ülke kalkýnmasýnýn motoru ve toplumun devlete baðlýlýðýnýn çok önemli bir yapý taþý olarak görülmelidir.

6. Hizmet sektöründeki herhangi bir sistemin temel öðeleri olan planlama, finansman ve hizmetin yürütülmesi konularýnda, devletin saðlýk iþlerine bakan organýnýn (Saðlýk Bakanlýðý) görevi; planlama yapmak, finansmana katký saðlamak ve hizmetin yürütülmesinde birinci basamak ve koruyucu saðlýk hizmetleri sunmaktýr. Bunun dýþýnda, Saðlýk Bakanlýðý yalnýzca sistemi denetleyici olmalý, bugün olduðu gibi hem iþveren hem de iþi (hizmeti) yürüten olmak konumundan kesinlikle çýkarýlmalýdýr
 
7. Saðlýðý çevre (temiz hava, temiz su, trafik, yeþil bitki örtüsü, kanalizasyon, hayvanlar âlemi, yere tükürme alýþkanlýðý vs.), beslenme, iþ sahibi-ev sahibi olmak, aileye ve sosyal bir çevreye sahip olmak vs. gibi konulardan ayýrmak mümkün olmadýðý için Saðlýk Bakanlýðý bugünkü yapýlanmasýndan tamamen uzaklaþtýrýlmalý, yerel yönetimlerle, Sanayi Bakanlýðý, Kültür Bakanlýðý, Milli Eðitim Bakanlýðý, Çalýþma ve Sosyal Güvenlik Bakanlýðý, Çevre Bakanlýðý, Ýçiþleri Bakanlýðý, insan haklarýndan sorumlu Devlet Bakanlýðý, Yükseköðretim Kurulu ve ilgili Sivil Toplum Kuruluþlarý ile çok sýký iþbirliði yapan bir “Koordinasyon Bakanlýðý” þekline dönüþtürülmelidir.

8. Hastanýn ve hastalýðýn ortaya çýkmamasý için koruyucu týp hizmetleri tedavi edici saðlýk hizmetleri’nden daha önemli ve öncelikli sayýlmalý, koruyucu tip hizmetlerinin yürütülmesinde ve bu hizmetin yürütülmesini bozan faktörlerin engellenmesinde Saðlýk Bakanlýðý birinci derecede yetkili ve sorumlu olmalýdýr. Bu sayede, geliþtirilecek birinci basamak saðlýk hizmetleri ile insanlar hastalýklardan korunurken erken teþhis imkânlarý ile hastalarýn daha çok yýpranmasý ayný zamanda tedavi giderlerinin artmasý önlenmelidir. Bunun için saðlýk ocaklarýnýn alet, cihaz, yardýmcý saðlýk personeli (özellikle hemþire, ebe, çevre saðlýðý teknisyeni) ihtiyacý giderilmeli, “saðlýk ocaðý aðý” geniþletilmelidir.

9. Hekim haklarý, hasta haklarý ve ulusal çýkarlarýn bir bütün olduðu, hekimin ya da saðlýk çalýþanýnýn çýkarýnýn ayný zamanda hastanýn ve ülkenin çýkarý ile örtüþtüðü anlayýþý kabul edilmelidir. Dolayýsýyla saðlýk hizmetlerinin yürütülmesinde uygulanan zorlama, dayatma. angarya gibi antidemokratik ve gayri insani yöntemler terk edilmeli, memurluk derecesine göre ücretlendirme yerine rekabet, arz-talep ve üretilene göre ücretlendirme esas alýnmalýdýr.

10. Sistem, hastaya da hekime de herhangi bir zorunluluk getirmemeli, hastanýn devlet hastanesi veya sigorta hastanesi gibi belli hastanelere gitme zorunluluðunu ortadan kaldýrmalý, hastaya hastanesini ve hekimini seçebilme imkân ve hakkýný verebilmelidir. Sistem ayný zamanda saðlýk çalýþanlarýna (uzman hekim, pratisyen hekim ve diðer saðlýk personeli) ülkenin her yerinde, ücret ve diðer sosyal imkanlar açýsýndan gönül rýzasý ile çalýþabilme ortamý saðlamalýdýr.

11. Sistem, hastaneler ve hekimleri; serbest rekabet ve yarýþma kurallarý içerisinde, daha iyi iþ yapabilmek ve hastalarý kendi kurumlarýna çekebilmek için kalitelerini her yönü ile arttýrmak ve hastalara daha iyi davranmak durumuna getirmelidir. Sistem, bu durumun gereði olarak iþi ehline vermeyi, iþe yaramayan insanlarý da iþ baþýndan uzaklaþtýrmayý zorunlu kýlmalýdýr.

12. Sistem, bugün, çoðu hekimliðin dýþýndaki iþlerle uðraþan, ya saðlýk ocaklarýnda hasta sevki veya uzman hekimlerin reçetelerini yazmakla görevliymiþ gibi çalýþan ya da büyük þehirlerdeki hastanelerin acil servislerinde yýðýlýp 3-4 günde bir nöbet tutan, yaklaþýk 45.000 pratisyen hekimi asli görevine döndürmeli ve onlarý atýl durumdan kurtararak üretken hale getirmelidir. Bu amaçla pratisyen hekimlik, aile hekimliðine dönüþtürülmeli, onurlu bir meslek ve yaþama biçimi olarak toplumdaki yerini almalýdýr.

13. Sistem hekimlerin ve saðlýk çalýþanlarýnýn daha iyi örgütlenmesine, kamu kurumu niteliðinde de olsa bir sivil toplum örgütü olarak Tabipler Birliði’nin güçlenmesine fýrsat vermelidir. Bu sayede, demokrasimizin geliþmesinde, kamu politikalarýnýn oluþmasýna yapacaklarý katkýlarla Tabipler Birliði ve beraberinde kurulacak yeni örgütlerin etkinliði arttýrýlmalýdýr
 

14. Özellikle tedavi edici saðlýk hizmetlerinde personel, cihaz, sarf malzemesi israfý had safhadadýr. Bunlarýn Ankara dan yönetilmesi ve yöneticilerin sürekli deðiþmesi bu israfý daha da arttýrmakta hem devletin hem çalýþanýn hem de milletin iþini zorlaþtýrmaktadýr. Sistem yerinden yönetimle ve özelleþtirme anlayýþý ile bu kaynak israfýný önlemeli, devletin sýrtýndaki yükü hafifletmeli, ülkemizin saðlýk alanýndaki dýþa baðýmlýlýðýný bir ölçüde de olsa azaltmalý ve devletimizin “gerçek baðýmsýzlýk” yolundaki çabalarýna katký saðlamalýdýr.

15. Sistem hekim ile hasta arasýndaki para iliþkisini tamamen ortadan kaldýrmalý, torpil, býçak parasý gibi olumsuz manalar ifade eden kelimeleri sözlükten çýkarmalýdýr. Hekimin emeðinin karþýlýðý olan parayý çalýþtýðý kurumdan almasýný saðlamalý, (maalesef bugünkü sistemde olduðu gibi) bunu halktan çýkarmaya yönelmesini önlemelidir. Bir baþka deyiþle sistem halkýn çaresizliðini hekimin geçim kapýsý olmaktan çýkarmalý, bu þekilde bu kutsal mesleðin halkýn gözünde ve gönlündeki eski yerini tekrar kazanmasýna zemin hazýrlamalýdýr.

16. Sistem, hekim veya diðer personelin tayinlerinde, terfilerinde, teþviklerde, ihalelerde siyasi veya baþka güçlerin etkin olmasýna fýrsat vermemeli, insanlara baskýlardan uzak bir þekilde rahat çalýþma ortamý saðlamalý, bunun için devleti iþveren olmaktan çýkarmalýdýr.

Yazý dizimiz, haftaya, çalýþmamýzýn “Finansman” bölümüyle devam edecek…