|
B- Üniversite Yönetimi
1) Yönetim anlayýþý
2) Rektörlerin göreve gelme yöntemi
3) Rektörlerin görevi
4) Kurullar
1) Yönetim anlayýþý
- Üniversite Kanunu temel olarak “rektörün nasýl seçileceði deðil, üniversitenin nasýl yönetileceði” felsefesi üzerine kurulmalýdýr.
- Çünkü yönetimde, “kurumu kimin yönettiði deðil kurumun nasýl yönetildiði” önemlidir.
2) Rektörlerin göreve gelme yöntemi
Bugünkü durum
- Mevcut Yükseköðretim Kanunu’na göre uygulanmakta olan seçim, demokratik gibi görünmekle beraber, aslýnda “öðretim üyesini adam yerine koymama” gibi tam bir saygýsýzlýk örneði ve aldatmacadan ibarettir.
- Okuma-yazma’dan mahrum olan benim köylüm Mehmet aða’nýn veya Fatma teyze’nin siyasi seçimlerdeki bir oyu “gerçek ve bir tam oy” sayýlýrken (Sinop Belediye Baþkanlýðýnda olduðu gibi bir tek oyla belediye baþkanýný deðiþtirebilirken), anlý þanlý bir öðretim üyesinin oyu yarým, çeyrek hatta ellide bir gibi bir deðer(sizlik)de sayýlabilmektedir.
- Dolayýsýyla bu seçim yönteminin demokrasiyle uzaktan yakýndan bir alakasý yoktur. Bu þekilde, çoðulcu olmayan seçim; kamplaþmalara, çekiþmelere, husumetlere, ideolojik ya da baþka türlü çýkarsal iliþkilere sebep olmaktadýr.
- Üstelik bu sistem seçmenlerin seçilen tarafýndan atandýðý (rektörün kendisini seçecek öðretim üyelerini atamasý) bir sistemdir ki bu yönüyle dünya’da eþi benzeri olmayan(!) bir özelliðe sahiptir.
- Ne var ki bütün bu olumsuzluklara raðmen, çeyrek yüzyýldýr belli bir atmosferin içine girmiþ ve seçimleri benimsemiþ olan üniversite camiasý, þu an için atama yöntemini veya bir baþkasýný kabul edecek durumda deðildir.
- Adalet duygusunun yeterince yerleþmediði, liyâkatýn içtenlikle benimsenmediði, çýkarsal iliþkilerin akademik ilkelerin üstüne çýktýðý ve hatta çoðu zaman maalesef hukukun üstün ol(a)madýðý ülkemizde; bu atamalar þüphesiz tartýþmalara yol açacak ve lüzumsuz gerginliklere sebep olacaktýr.
- O halde, çýkarýlacak yeni kanunda; rektörlerin göreve gelme yöntemi olarak yine “seçim” ama daha katýlýmcý, daha demokratik, daha çoðulcu ve de (verilen her oyun deðerini bulacaðý) seçmene daha saygýlý bir yöntem kanaatimizce en tutarlý yol olacaktýr.
Rektör seçimi:
- Öðretim üyelerinin tamamý ile çalýþanlarýn ve öðrencilerin temsilcilerinden oluþan seçmenlerle üniversitelerde seçim yapýlýr. Geçerli oylarýn üçte ikisini alan aday atanmak üzere doðrudan cumhurbaþkanýna sunulur.
- Bu gerçekleþmediði takdirde; geçerli oylarýn üçte birinden bir fazlasýný alan iki aday doðrudan cumhurbaþkanýna sunulur ve cumhurbaþkaný bunlardan birini rektör olarak atar.
- Eðer ilk turda oylarýn üçte birinden bir fazlasýný alan iki aday mevcut deðilse, en çok oyu alan üç aday arasýnda ikinci tur oylama yapýlýr. Bu turda da birinci turda olduðu gibi geçerli oylarýn üçte ikisini alan aday atanmak üzere doðrudan cumhurbaþkanýna sunulur. Þayet bu gerçekleþmezse oylarýn üçte birinden bir fazlasýný alan iki aday cumhurbaþkanýna sunulur. Cumhurbaþkaný da bu iki adaydan birini rektör olarak atar.
- Dekanlar ve yüksekokul müdürleri için de ayný seçim yöntemi benimsenir ve iki aday rektörün tercihi ile birlikte YÖK’e sunulur. YÖK’ün seçtiði kiþi cumhurbaþkanýnýn imzasýyla atanýr. Böylece yetkileri belli ölçüde kurullara devredilerek kýsmen azaltýlmýþ, sorumluluðu ise ÜSK, YMSK, YÖK ve kamuoyuna karþý artýrýlmýþ olan rektör, çalýþacaðý dekanlar ve yüksekokul müdürlerinin seçiminde tercih belirtmek suretiyle bir ölçüde de olsa ekibini oluþturacak, icraattaki etkinliðini artýrmýþ olacaktýr.
3) Rektörlerin görevi
- Üniversitenin tüzel kiþiliðini temsil etmek.
- Yönetim kurullarý ve senatoya baþkanlýk etmek ve alýnan kararlarý uygulamak.
- Akademik özgürlüðü korumak, idari ve mali özerkliðin geniþletilmesi için çalýþmalar yapmak.
- Yýllýk gerçekleþtirilen tüm faaliyetler çerçevesinde özdeðerlendirme raporu hazýrlamak ve YÖK’e sunmak.
4) Kurullar
Kuruluþ:
- Kurullar (yönetim kurulu ve senato), bugün olduðu gibi sadece rektörün seçtiði kiþilerden oluþan emir-komuta zincirindeki birlikler gibi deðil, “çok kesimli, tarafsýz, heterojen” yapýdaki baðýmsýz oluþumlar olarak düþünülmelidir.
- Kurullarýn üye sayýsý; yönetim ve denetimdeki katýlýmcýlýðý ve ortak sorumluluðu artýrmak amacýyla, bugünkünden daha geniþ tutulmalýdýr.
- Kurullarda üniversite dýþýndan (ÜSK dan) ve öðrenci konseylerinden de üyeler olmalýdýr.
Yönetim Kurulunun Görevi:
- Üniversitenin yýllýk bütçesini ve kýsa-orta-uzun vadeli stratejik geliþme planlarýný hazýrlamak.
- Kadrolar dahil olmak üzere akademik konular dýþýndaki tüm konularý karara baðlamak ve uygulamak.
Senatonun Görevi:
- Üniversitenin misyonunu ve vizyonunu belirlemek.
- Üniversitelerin akademik içerikli tüm konularýnda karar vermek ve bunlarýn uygulanmasýný denetlemek.
C- Denetim
1) Denetlemede anlayýþ
- Yeni üniversite kanununda YÖK Yüksek Denetleme Kurulunun görevleri daraltýlmalý ve daha ziyade kaliteyi denetleyen, yeni kurulan üniversitelere yol-yöntem gösteren bir mahiyete büründürülmelidir..
- “Topluma önderlik et, ülkeyi ileri götür” denilen üniversiteler, bu baðlamda, rüþtünü ispat etmiþ kurumlar olarak düþünülmeli ve denetim için, “genel denetim mekanizmalarý yanýnda otokontrolün büyük ölçüde yeterli olacaðý” baþtan kabul edilmelidir.
2) Genel denetim
- Genel denetim mekanizmalarý: Maliye, Sayýþtay, Gerektiðinde devreye giren; Baþbakanlýk Denetleme Kurulu, Devlet Yüksek Denetleme Kurulu
- Ve her zaman devrede olan: Yazýlý ve görsel medya.
3) Otokontrol
- Kurullara verilen yetkilerle üst idarecilerin sorumluluðunun ve uygulamalardaki denetimin geniþletilmesi,
- ÜSK, YMSK ve YÖK’e karþý oluþturulan sorumluluk,
- Cumhurbaþkanýna karþý olan sorumluluk,
- Özdeðerlendirme raporunda her þeyi açýklýkla belirtmek zorunluluðu ve bu raporlarýn kamuoyuyla paylaþýlmasýnýn getireceði sosyal-manevi sorumluluk,
- Genel bütçeden daha yüksek pay alabilmek için bütçeyi, maliyet-fayda (verimlilik) esasýna göre harcama zorunluluðu,
- Bütçeyi denkleþtirmek için kadrolara eleman alýmýnda ve diðer zorunlu olmayan harcamalarda dikkatli olmak gereði,
- “Genel Bütçeden pay alabilmek için öðrencilerin, piyasadan kaynak saðlayabilmek de sektörlerin” ilgisini çekmek zorunluluðu,
- Bir sonraki seçimleri kazanabilmek için seçmenlere karþý “iyi iþler yapýyor durumunda” olmak gereði kanaatimizce denetim için fazlasýyla yeterli olacaktýr.
(Bu makaleyle “Yükseköðretimde reform nasýl yapýlýr” adlý yazý dizimiz sona ermiþ oldu.)
|
