|
Geçen haftaki yazýmýzda, “Eðitim ve bilimde neden baþarýlý olamýyoruz” sorusuna cevap olarak sunduðumuz iki önemli (özel) sebepten biri olan “Eðitim-öðretim sürecinin bütünlükten yoksun oluþu”na deðinmiþtik. Bugün “Belli bir (milli) bilim politikasýnýn oluþturulmamýþ olmasý” ve çözüm yollarý ile devam ediyoruz..
2) Bilim politikalarýnýn olmayýþý
a) Bilim politikasý nedir?
- Ülkemizde bugüne kadar maalesef, belli bir “bilim politikasý” oluþturulmuþ deðildir. (Baþýna “milli” kelimesi de eklenebilir!).
- “Bilgi çaðýnda yaþýyoruz” dediðimiz þu günlerde,
. Ülke kalkýnmasý için bilimsel çalýþmalar hangi alanda yoðunlaþtýrýlmalý?
. Uzay teknolojisi için ne kadar bilim insanýmýz olmalý?
. Veya Türkiye gen teknolojisine mi yoðunlaþmalý yoksa nanoteknolojiye mi önem vermeli?
. Bu anlamda “ülke ekonomisi hangi alanlara temellendirilmeli? Temel olarak seçilecek bu alanlarda neler, hangi tarihte, ne ölçüde yapýlmalý?”
gibi konular ülke gündeminde yoktur.
- Evet, aslýnda “bilim politikasý dediðimiz þey” budur ve bugün sayýsý 150’leri aþan üniversitelerimiz maalesef bu politikalardan yoksun bir þekilde;
. “Rotasýz, pusulasýz, hedefsiz” rasgele konularda eðitim-öðretim ve araþtýrma yapan,
. Ülkemizin kýsýtlý olan maddi kaynaklarýný ve yetiþmiþ insan gücünü büyük ölçüde boþa harcayan kurumlar durumundadýr.
b) Yapýlmayanlar
- Bu konuda; Ne TBMM, ne hükümetler, ne toplum, ne YÖK, ne TÜBÝTAK, ne TAEK, ne TBTYK(Türkiye Bilim ve Teknoloji Yüksek Kurulu), ne üniversiteler, ne DPT, ne bir zamanlar ülkemizin aylýk öncelikli gündemini belirlemiþ olan(!) MGK (cumhurbaþkanlarý dahil) ne de diðer ilgili kurum ve kuruluþlar;
. Ortak hedeflerimizi belirle(ye)memiþ,
. Somut stratejiler geliþtir(e)memiþlerdir.
c) Yapýlmasý gerekenler;
- Hükümetlerin YÖK, ÜAK, TUBA, TÜBÝTAK, TAEK gibi bilim kurum ve kurullarý, diðer ilgili kurumlar(TSK, DPT, Milli Prodüktivite Merkezi vs) ve sivil toplum kuruluþlarýyla bir araya gelerek ülkenin milli hedefleri ve gelecekteki ihtiyaçlarý doðrultusunda,
. Bilim alanýnda nelerin yapýlmasý,
. Kaynaklarýn öncelikle nerelerde kullanýlmasý, hangi araþtýrmalara aðýrlýk verilmesi,
. Bugünümüz ve geleceðimiz için nasýl bir insan gücü yetiþtirilmesi gerektiði
hususlarýnda karar vermesi ve bütün bunlarýn planlamasýný yaparak (mesela, yeni bir bakanlýk; Bilim ve Teknoloji Bakanlýðý kurarak) yürütülmesini saðlamasý ve denetlemesi þeklinde olmalýydý.
- Üniversitelerin ise belirlenen bu bilim politikalarý doðrultusunda, yapýlarýna uygun düþecek bir misyon üslenmeleri ve bunu gerçekleþtirmek üzere vizyon geliþtirmeleri gerekirdi.
Zaten iþin “milli” diye tanýmladýðýmýz tarafý da budur. Yoksa bilimin evrensel olduðu, millisinin olmayacaðý açýktýr. Yani bu noktada þunu vurgulamak gerekiyor ki “Doðru; bilimin millisi olmaz ama bilim politikasýnýn millisi olur ve olmalý.”
Çözüm için ne yapalým?
1) Önce; doðru taný
2) Ýþin gereði ve yolu
3) Temel prensipler ve anlayýþ
1) Önce; doðru taný
- Aslýnda, eðitim/bilim dünyasý ile ilgili sorunlarýn çokluðu sadece bizim ülkemize özgü bir olgu deðildir.
- Yükseköðretim, dünyanýn her yerinde ve her zaman sorunludur.
- Bir yandan mevcut olanlar çözülür diðer yandan da yenileri doðar. Bu durum eðitim/bilim dünyasýnýn doðasýnda vardýr.
- Çünkü eðitim/bilim yeniye taliptir ve öðrenilen her þey “yeni bir düþünceyi-yöntemi-insaný” ortaya koyar. Kýsaca her gün hatta her an, dünya yeniden kurulur ve bu yeni dünya yeni sorunlar-ihtiyaçlar doðurur.
- O halde, eðitim-bilim dünyasýndaki geliþmelere doðru taný koyabilmek, doðru çözümler üretebilmek için;
. Mevcut sosyolojik zemini asla göz ardý etmeden konuya en geniþ açýdan bakmak,
. Anayasa, yasalar, hükümetler, YÖK, üniversiteler, iþ dünyasý, piyasalar, diðer etkili kurum ve kuruluþlar ile dünyadaki geliþmelerin tümünü çok iyi deðerlendirmek gerekmektedir.
2) Ýþin gereði ve yolu
- Evet, bugün, hemen herkesçe kabul edilmektedir ki genel olarak eðitimde, özel olarak da yükseköðretimde; köklü düzenlemelere ihtiyaç vardýr ve bu ivedilikle gerçekleþtirilmelidir.
- Ancak, özellikle yükseköðretimde bunu gerçekleþtirmek o kadar da kolay deðildir. Çünkü mevcut durumda YÖK tüzel kiþiliðe sahip, özerk bir anayasal kuruluþtur ve eðer yükseköðretimde köklü bir düzenleme yapýlacaksa, öncelikle Anayasa deðiþikliði yapýlmasý gerekmektedir.
- Aslýnda, yükseköðretimde reform, üniversite camiasý içinde ve dýþýnda topyekün bir zihniyet deðiþimi (anlayýþ, kavrayýþ) olmadan gerçekleþtirilemez. Doðrusu, bu deðiþimin olduðu zamanda zaten kanuna da “özde” gerek kalmaz.
- Ancak, üniversite camiasý olarak halimizden anlaþýlan odur ki böyle bir zemini yakalamak, daha “çok uzun yýllar” alacaktýr. O halde iþi, yine yazýlý kurallara baðlamak, yani Anayasa ve yasa deðiþikliðine gitmek gerekmektedir.
Kýsmetse, haftaya bu konuya devam edeceðiz.
|
