11 Temmuz dünya üzerindeki pek çok kiþi için sýradan bir gün olabilir ama 1995 yýlýnda Bosna Hersek'in Srebrenitsa kentinde yaþayanlar için 11 Temmuz "katliam" hatta "soykýrým" demek.

ÝNSANLIK TARÝHÝNÝN KARA GÜNÜ
16 yýl önce bugün, üç yýldýr devam eden Bosna Savaþý'nýn bitmesine az bir zaman kala, Birleþmiþ Milletlerin 'güvenli bölge' ilan ederek silahsýzlandýrdýðý ve Hollandalý BM Barýþ Gücü askerlerinin 'korumasý altýndaki' Srebrenitsa'da yaþananlar insanlýk tarihinin kara günlerinden biriydi.

'MÜSLÜMANLARDAN ÝNTÝKAM ALMA ZAMANI'
Sýrp Ordusunun paramiliter gruplarýndan olan "Akrepler" Srebrenitsa'ya saldýrmadan önce komutanlarý Ratko Mladiç þöyle seslenmiþti: " Büyük Sýrp kutsal gününün öncesindeyiz. Bu þehri Sýrp milletine armaðan ediyoruz. Türklere karþý ayaklanmamýzý hatýrlayarak, Müslümanlardan intikam zamaný geldi"

KENTTE KALAN KADINLARA TECAVÜZ
Srebrenitsa'nýn güvenliðinden sorumlu Hollandalý askerlerin oluþturduðu BM Koruma Gücü'nün kentini gece yarýsý Sýrplara býrakmasý ile birlikte, 6 Temmuz'da Srebenitsa'ya saldýrýlar baþladý. Þehir ele geçirilene kadar yaklaþýk 3 bin Boþnak öldürüldü, þehrin pek çok yeri ateþe verildi. Kent ele geçirildikten sonra sað kalanlar üç gruba ayrýldý: Çocuklar ve Kadýnlar, Yaþlý Erkekler ve Genç - Orta yaþlý erkekler. Ýþte bu üçüncü grup, yani genç ve orta yaþlý erkek Boþnaklar otobüslere bindirilerek 3 gün boyunca "savaþ suçu þüphelisi" olmakla suçlandý ve öldürüldü. Kentte kalan kadýnlarýn çoðu ise tecavüze uðradý, bu olayýn ardýndan yüzlerce kadýn intihar etti.

Resmi rakamlara göre 8 bin 372, kayýplar düþünüldüðünde ise çok daha fazla kiþi 6 günde hayatýný kaybetti. Ve 'Srebrenitsa' dünyanýn gözlerinin önünde, Avrupa'nýn ortasýnda Ýkinci Dünya Savaþý'ndan bu yana gerçekleþtirilenen büyük toplu kýyýmýn ismi oldu.

HER 6 KÝÞÝDEN BÝRÝ ÖLDÜRÜLDÜ
Savaþ öncesi 24 binlik nüfusunun yüzde 75'i Müslüman olan Srebrenitsa, savaþ zamanýnda "güvenli bölge" ilan edilmesi dolayýsýyla yakýnlardaki bölgelerden adete bir mülteci akýnýn uðramýþtý. Soykýrýmýn gerçekleþtiði günlede kentte 45 bin kiþinin yaþadýðý tahmin ediliyordu. Yani sayýlar oranlanýrsa, 11 Temmuz 1995'de Srebrenitsa'da her 6 kiþiden biri öldürüldü. Ölenlerin çoðunluðunu yaþlarý 12 – 77 arasýnda deðiþen erkekler oluþturuyordu, toplu mezarlarda bulunan cesetler ise öldürülenler arasýnda kadýnlar ve bebeklerin de olduðunu ortaya çýkardý.

BM'NÝN SREBRENÝTSA UTANCI
Srebrenitsa'da meydana gelen katliamýn tek sorumlusunun Mladiç yönetimindeki Sýrp Kuvvetleri olmadýðý aþikar. Birleþmiþ Milletler ve Uluslararasý toplum hala yaþananlara seyirci kaldýklarý için suçlanýyor.

Yugoslavya'nýn çöküþü üzerine 1992 yýlýnda baþlayan ve 1995 yýlýna kadar devam eden Bosna Savaþý'nda 'Etnik Temizlik' adý altýnda Sýrplarýn Boþnak kent ve köylerine saldýrýlarýnýn artmasý üzerine 1993 yýlýnda çoðu Bosna'nýn doðusunda olmak üzere "güvenli bölgeler" ilan edildi. BM Barýþ Güçlerinin bulunduðu bu þehirler silahsýzlandýrýldý. Yani Srebrenitsa'nýn kaderi BM'nin elindeydi.

HOLLANDALI ASKERLER SEYÝRCÝ KALDI
Katliamýn yaþandýðý sýrada Srebrenitsa'da BM Barýþ Kuvveti olarak 600 kiþilik Hollanda Askeri Birliði (DUTCHBAT) bulunuyordu. Hollanda kuvvetleri, BM'nin kendilerine yeterli hava desteði saðlamadýðýný söyleyerek kenti Sýrplara teslim ederek adeta olanlarýn yaþanmasýnda izin verdi. Boþnaklarýn toplanan silahlarýný geri almak için yaptýklarý baþvuru da yine Hollanda Barýþ Gücü tarafýndan reddedilecekti. Hollanda hükümeti soykýrýmýn sorumlusu olarak suçlanamayacaklarýný iddia etseler de, geçtiðimiz hafta Hollanda'da bulunan Lahey temyiz mahkemesi Srebrenitsa katliamýnda Hollanda'nýn sorumlu olduðuna hükmetti.

250 BÝN KÝÞÝ ÖLDÜRÜLDÜ
Bosna'da yaþananlarýn ardýndan Kayýplar Komitesinin açýkladýðý rakamlar ürkütücü; savaþta 250 bin kiþinin öldüðü tahmin ediliyor. 28 bin kayýptan ancak 20 binine ulaþýldý ve elbette ulaþýlanlarýn hemen hepsinin öldürüldüðü belirlendi.

64 TOPLU MEZAR BULUNDU
Ülkede hala toplu mezarlar bulunmaya devam ediliyor. Þu ana kadar 64 tane toplu mezar bulundu Kimliði tespit edilemeyen 10 bine yakýn ceset var ve bunlar için hala DNA çalýþmalarý yapýlýyor. Her yýl toplu mezarlardan çýkarýlýp kimliði tespit edilenlerin çoðu Potoçari'deki anýt mezara defnediliyor. Geçtiðimiz yýl bu tören Baþkan Erdoðan'da katýlmýþtý. Bu yýl da kimlikleri DNA testiyle yeni belirlenen 613 kiþinin naaþlarý törenle defnedilecek.

LAHEY'DE ADALET ARAYIÞI
Savaþýn ardýndan Hollanda'nýn Lahey kentinde Yugoslavya için Uluslararasý Savaþ Suçlarý Mahkemesi'nde bir yargýlama süreci baþladý. Boþnaklar, Lahey'deki Adalet Divanýna ilk baþvurularýný 1993 yýlýnda yaptýlar, ikinci baþvuru ise 2003 yýlýnda yapýldý ve bu baþvuru yargýçlarýn önüne 2006 yýlýnda geldi. Bir sene süren dava sürecinin ardýndan Lahey'de Srebrenitsa'da yaþananlarýn soykýrým suçu kapsamýna girdiði ancak Sýrbistan'ýn katliamdan suçlanamayacaðý açýklandý yani Sýrbistan'ýn tazminat yükümlülüðünden kurtuldu. Öte yandan Sýrbistan'ýn soykýrýmý yapanlarý cezalandýramadýðý için yükümlülüklerini yerine getiremediði belirtildi. Kesin olduðu açýklanan ve temyiz þansýnýn bulunmadýðý karar Boþnaklar tarafýndan tepkiyle karþýlandý.

BM SORUMLULUÐU KABUL ETTÝ
1999 yýlýndaki Birleþmiþ Milletler Genel Sekreteri Kofi Annan, yayýnladýðý bir raporla Srebrenitsa'da yaþananlarda ve etnik temizlik kampanyasýna karþý yeterli önlem alýnmamasýnda BM'nin de sorumluluðu paylaþtýðýný kabul etti.

2001 yýlýnda Fransa parlementosu da Srebrenica'da yaþanan olaylarý "Fransa için bibaþarýsýzlýk" olarak niteledi ve BM'nin bir üyesi olarak Fransa'nýn olanlar karþýsýnda büyük sorumluluðu olduðu kabul etti. Srebrenica'da yaþananlarla ilgili Sýrbistan'dan ilk resmi özür ise ancak 2004 yýlýnda geldi.