Ýran, Basra Körfezi kýyýsýnda, Buþehr þehrine 17 km mesafede bulunan ilk nükleer enerji santralýný dün Ýranlý ve Rus yetkililerin katýldýðý resmi törenle hizmete açtý. Ýlk olarak Þah Muhammed Rýza Pehlevi’nin petrol baðýmlýlýðýndan kurtulmak için ortaya attýðý santralýn inþaatý, 1975’te Alman enerji devi Kraftwerk Union (Siemens) tarafýndan baþlatýlmýþtý. Kraftwerk, iþin yaklaþýk yarýsýný bitirip ücreti tahsil edemeyince 1979’da Ýslam Devrimi ile birlikte projeden çekilmiþti. 1980’ler boyunca Ýran-Irak savaþý yüzünden atýl kalan tesis, 1995’te Moskova ile Tahran arasýnda imzalanan anlaþmayla canlandýrýldý.
Rus devletine baðlý “Atomstroyexport” þirketi, üç yýllýk gecikmeyle de olsa projeyi tamamladý. Paslanmaz çeliðin bile paslandýðý aþýrý sýcak ve nemli bir iklimde, Alman ve Rus teknolojilerini mecburen harmanlayarak tamamlanan inþaat, siyasi açýdan da benzeri olmayan bir süreç sonucunda bitirilebildi. Sonuçta artýk Ýran’ýn olan VVER-1000 tipi basýnçlý hafif su reaktörü 915 megavat elektrik üretecek. Bir kamyon nükleer yakýt dün BM gözetiminde reaktöre alýndý. Ýki hafta içinde 80 ton uranyum yakýtýna eþit 163 yakýt çubuðu da reaktör çekirdeðine sokulacak. Santral iki ay içinde þehirlere elektrik verecek.
Sorularla Buþehr
- Atom bombasý yapmaya yarar mý?
Batý ve Ýsrail, Ýran’ýn nükleer silah üretmesinden endiþeli. Batý’nýn asýl endiþesi reaktör deðil, Natanz ve Kum’da bulunan uranyum zenginleþtirme tesisleri. Üstelik Tahran, bunlar gibi 10 tesis daha inþa edeceðini açýkladý.
- Batý açýlýþa ne tepki gösterdi?
Rusya’nýn projeye desteði nedeniyle Batý genel olarak sessiz. ABD Dýþiþleri Bakanlýðý sözcüsü Darby Holladay de “Buþehr reaktörünün sivil enerji için tasarlandýðýný ve silahlanma riskini artýrmadýðýný kabul ediyoruz. Bu reaktör, nükleer enerji için Ýran’ýn kendi uranyum zenginleþtirme programýný geliþtirmeye ihtiyaç duymadýðýný kanýtlýyor” dedi.
Ýsrail’den gelen açýklamada ise santrale yakýt verilmesinin “tamamen kabul edilemez olduðu” ifade edildi.
- Öyleyse Buþehr’in anlamý ne?
Ýran elektrik üretiminde dünyada 19’uncu, tüketiminde ise 20’nci ülkesi. Tahran’ýn planý 20 yýlda 40 bin megavatlýk ek enerji kapasitesi yaratarak, oluþacak enerji fazlasýný doðalgaz olarak ihraç edip zenginleþmek. Yaklaþýk 1000 megavatlýk Buþehr bu yolda önemli bir adým.
- Ýslam dünyasýnýn ilk reaktörü mü?
Türkiye, Ýsrail, Suriye, Mýsýr ve Cezayir gibi birçok bölge ülkesinin araþtýrma amaçlý nükleer reaktörü var; ancak bunlar elektrik arzýnda kullanýlmayan küçük reaktörler. Sadece Pakistan ve Endonezya bu kapasiteye sahip, fakat reaktörleri Ýran’ýnki kadar büyük deðil. Irak’ýn Fransýz yapýmý Osirak nükleer reaktörünü ise 1980’de Ýran hava saldýrýsýyla vurup zarar vermiþ, Ýsrail de tamamen yok etmiþti.
Ahmedinejad: Saldýrýrlarsa dünyaya dokunuruz
Ýran nükleer müzakerecisi Ali Ekber Salihi açýlýþta yaptýðý konuþmada, “Batýlý ülkelerin tüm baskýlarýna, yaptýrýmlarýna ve zorluklara raðmen Ýran’ýn barýþçý nükleer faaliyetlerinin Buþehr elektrik santralýnda baþlamasýna tanýklýk ediyorsunuz” dedi. Rosatom Baþkaný Sergey Kiriyenko da “Bu törenle birlikte nükleer yakýtýn reaktöre aktarýldýðýný ve elektrik üretimi için geri sayýmýn baþladýðýný” söyledi.
Ýran Cumhurbaþkaný Mahmud Ahmedinejad, “Buþehr gibi 20 yeni nükleer santrala daha ihtiyacýmýz var. Saldýrýya uðrarsak önümüzdeki seçeneklerin sýnýrý yok. Bütün dünyaya dokunuruz. Özellikle de Siyonist varlýk (Ýsrail) bunu bilmeli.”
